Haber Merkezi / Viyana

Avusturya iş hukukuna göre, yüksek sommer sıcaklıklarında çalışanların iş yerini kendi istekleriyle terk etme veya çalışmayı tek taraflı durdurma yönünde genel bir hakkı bulunmamaktadır. Ancak işverenler, personelin sağlığını korumak adına mevzuata uygun tedbirleri almakla doğrudan yükümlüdür. Bu doğrultuda kapalı ofis alanları ile açık havada yürütülen faaliyetler için birbirinden tamamen farklı yasal kıstaslar ve yaptırımlar uygulanmaktadır.

Avusturya İşçi Odası (Arbeiterkammer) tarafından yayımlanan resmi bilgilendirme bülteninden derlenen bu kurallar, özellikle Almanca yasal terimlere ve mevzuata tam vakıf olamayan okurlarımız için tarafımızca kapsamlı bir Türkçe rehber haline getirilmiştir. İş piyasasındaki haklarınızı tam olarak bilmeniz ve korumanız amacıyla, resmi makamların belirlediği tüm yasal kriterler hiçbir detay atlanmadan şu şekilde sıralanmaktadır:

Isıdan Korunma Yönetmeliği (Hitzeschutzverordnung) Kapsamı

Açık havada çalışan personeli korumak amacıyla yürürlükte olan Isıdan Korunma Yönetmeliği (Hitzeschutzverordnung – Hitze-V) uyarınca işverenler, “hissedilen sıcaklık” 30 °C’ye ulaştığında koruyucu önlemleri devreye sokmak zorundadır. Hissedilen sıcaklık hesaplanırken sadece hava sıcaklığı değil; güneş ışığı, rüzgar ve hava nemi de dikkate alınmaktadır. Belirlenen bu sınır, ulusal ısı koruma planının 2. uyarı seviyesine (Hitzewarnstufe 2) denk gelmektedir. Güncel hissedilen sıcaklık verileri Geosphere Austria web sitesi üzerinden takip edilebilmektedir.

Isı Koruma Planı (Hitzeschutzplan) ve Eğitim Zorunluluğu:

İşletmelerdeki tüm ısı koruma önlemlerinin bir “Hitzeschutzplan” bünyesinde yazılı olarak kayıt altına alınması zorunludur. İşverenler, çalışanları şu konularda bilgilendirmek ve eğitime (Unterweisung) tabi tutmakla yükümlüdür:

• Isının neden olabileceği sağlık riskleri,
• Alınan koruyucu tedbirler,
• Isıya bağlı hastalıkların belirtileri,
• Acil yardım müdahaleleri (örneğin ısı kollapsı/bayılması veya güneş çarpması durumunda yapılması gerekenler).

İş Makinelerinde Klimalandırma Zorunluluğu:

Yüksek ısı riskine en çok maruz kalan kule vinç kabinleri ile ekskavatör ve toprak kazı makineleri gibi kendi yürür motorlu iş makinelerinin kabinleri için özel bir yasal yükümlülük getirilmiştir. Özellikle toz emisyonu gibi nedenlerle pencereleri açılamayan bu iş makinelerinde yeterli soğutmanın sağlanması amacıyla, en geç 1 Haziran 2027 tarihine kadar klima sistemi modifikasyonu (Nachrüstungspflicht) yapılması yasal olarak zorunludur.

İnşaat İşçileri İçin Özel Düzenlemeler ve “Schlechtwetter” Hakları

İnşaat işçileri, marangozlar, sıvacılar, çatıcılar ve iskele kurulumunda çalışanlar için yüksek ısı, İnşaat İşçileri Kötü Hava Tazminat Yasası (BSchEG) kapsamında resmi olarak “kötü hava koşulu” (Schlechtwetter) kabul edilir.

Çalışmanın Durdurulması Kriterleri: Açık alandaki çalışma sıcaklığının 32,5 °C’yi aşması ve işçiye daha serin alternatif bir çalışma alanı sunulamaması durumunda çalışma durdurulabilir. Bu kararı verme yetkisi yasal olarak işverene veya işveren vekiline aittir.

Kötü Hava Tazminatı (BUAK) Şartları: Özel düzenleme uygulandığında, işçiler İnşaat İşçileri Tatil ve Kıdem Tazminatı Fonu (BUAK) üzerinden kötü hava tazminatı alırlar. Sistem şu yasal kriterlere göre işlemektedir:

• 32,5 °C üzerindeki her saat, kötü hava saati sayılır.
• Üst üste 3 saat boyunca sıcaklığın 32,5 °C’nin üzerinde seyretmesi durumunda, iş gününün geri kalanı tamamen kötü hava günü olarak kabul edilir.
• Bu süreçte çalışanlara saatlik ücretlerinin %60’ı oranında tazminat (“Sechziger”) ödenir.

İnşaat çalışanları, yasal hakların tam olarak karşılandığından emin olmak için resmi meteoroloji istasyonu (ZAMG) verileriyle otomatik senkronize olan “HITZE.APP” uygulamasını kullanabilir. Uygulama, en yakın ölçüm istasyonuna bağlanarak sıcaklık 32,5 °C’ye ulaştığı anda otomatik olarak yasal bir uyarı sinyali vermektedir. Böylece, kötü hava tazminatı (Schlechtwetterentschädigung) alınabilmesi için gerekli yasal şartların %100 yerine getirildiği kesin olarak güvence altına alınmaktadır.

Kapalı Çalışma Alanları ve Ofisler İçin Isı Standartları

İşverenler, kapalı çalışma odalarında uygun sıcaklık ve iyi hava kalitesini sağlamakla yükümlüdür. Pencerelerden gelen direkt güneş ışığı jaluzi gibi araçlarla engellenmeli, makine ve aydınlatma kaynaklı ısı yayan yüzeyler izole edilmelidir.

İş Yerleri Yönetmeliği’nin 28. Maddesi (§ 28 Arbeitsstättenverordnung – AStV) uyarınca işverenlerin oda sıcaklıklarında sağlaması gereken yasal sınırlar şunlardır:

• 19–25 °C: Düşük fiziksel efor gerektiren alanlarda (örneğin büro, ofis),
• 18–24 °C: Normal fiziksel efor gerektiren alanlarda (örneğin ticaret, zanaat),
• En az 12 °C: Yüksek fiziksel efor gerektiren alanlarda (örneğin şantiye, ağır el işçiliği yapılan kapalı alanlar).

Daha sıcak mevsimlerde sıcaklığı düşürmek için mümkün olan tüm önlemlerin alınması gerekir. Klima veya havalandırma sistemi bulunan alanlarda sıcaklığın 25 °C’yi aşmamasına özen gösterilmelidir. Ancak işverenlerin sıfırdan klima sistemi kurma yönünde doğrudan bir yasal zorunluluğu yoktur.

Klima bulunmayan binalarda işverenler şu alternatif önlemleri almakla yükümlüdür:

• Gece havalandırması yapılması,
• Pencerelerin gölgelendirilmesi,
• Vantilatör temin edilmesi (ancak hava akımına/hava cereyanına yol açmayacak şekilde ayarlanmalıdır),
• Ücretsiz alkolsüz içecek dağıtımı.

Klimalı Alanlarda Nem ve Hava Akımı Sınırları: Klima veya havalandırma sistemi bulunan alanlarda yasal sınırlar şunlardır:

• Bağıl nem oranı %40–70 arasında tutulmalıdır.
• Maksimum hava akım hızı; düşük yükte 0,10 m/s, normal yükte 0,20 m/s, ağır iş yükünde ise 0,35 m/s sınırını aşmamalıdır.
• Kullanım gereği bu sınırların dışına çıkılması zorunluysa; daha kısa çalışma süreleri ve daha sık dinlenme molaları gibi ek koruyucu önlemler alınmalıdır.

Uygulanması Gereken Temel ve Ek Önlemler

Yüksek sıcaklıklarda işverenlerin uygulaması gereken temel idari önlemler şunlardır:

• Bol sıvı tüketilmesi (içeceklerin işveren tarafından hazır bulundurulması zorunludur),
• İş başlangıç saatlerinin erkene çekilmesi,
• Öğle sıcağından kaçınılması,
• Ek dinlenme molalarının verilmesi,
• Gölgelendirme / karartma yapılması (Abschattung),
• Gece havalandırmasından yararlanılması (Nachtlüftung),
• Giyim kurallarının (kıyafet yönetmeliklerinin) esnetilmesi,
• Ventilatör kullanımı (hava akımına/hava cereyanına yol açmayacak şekilde),
• Duş imkanlarının sunulması.

Açık Havada Çalışanlar İçin Ek Önlemler:

• Gölgelendirilmiş çalışma alanlarının oluşturulması (Beschattete Arbeitsplätze),
• Sağlık riskleri ve tehlikeleri hakkında bilgilendirme yapılması (Information über Gesundheitsgefahren),
• Hava geçiren, UV korumalı kıyafetlerin sağlanması (Luftdurchlässige, UV-schützende Kleidung),
• Uygun başlık/şapka temin edilmesi (Geeignete Kopfbedeckung),
• Yan korumalı güneş gözlüklerinin verilmesi (Sonnenbrillen mit Seitenschutz),
• Güneş koruyucu krem sağlanması (Sonnenschutzmittel),
• Sıcak yüzeylerle temas halinde kullanılacak koruyucu eldivenlerin verilmesi (Schutzhandschuhe bei heißen Oberflächen).

Gerekli koruyucu önlemlerin alınmaması durumunda, çalışanlarda ciddi sağlık sorunları meydana gelebilmektedir.

Özellikle Korunması Gereken Hassas Gruplar

İş yeri risk değerlendirmesinde (Arbeitsplatzevaluierung) iklimsel yükler açısından bazı hassas çalışan gruplarının durumu özel olarak dikkate alınmalıdır:

• Hamile ve emziren anneler,
• Sürekli ayakta çalışan kadınlar,
• Yaşlı çalışanlar,
• Kronik veya sağlık açısından ön maruziyeti/rahatsızlığı bulunan kişiler.

Uzman Desteği ve Katılım Hakları (Fachliche Unterstützung)

İş yerlerinde iklimsel şartlara karşı önlemler planlanırken şu uzmanlık kadroları ve yasal haklar sürece dahil edilmelidir:

• İş yeri hekimleri (Arbeitsmediziner:innen) ve güvenlik uzmanlarının (Sicherheitsfachkräfte) sürece dahil edilmesi,
• İş yeri işçi temsilciliğinin/konseyinin katılım hakları (Mitbestimmungsrechte) kapsamında sürece entegre edilmesi (Betriebsrat einbinden),
• Çalışanlara; ısı kollapsı/bayılması (Hitzekollaps), sıcak çarpması (Hitzschlag) ve güneş çarpması (Sonnenstich) durumlarında uygulanacak ilk yardım konusunda eğitim ve talimat verilmesi (Unterweisung in Erster Hilfe).

İşverenin Önlem Almaması Durumunda İzlenecek Yasal Yollar

İş yeri yönetiminin yasal mevzuata rağmen gerekli ısı koruma önlemlerini almaması durumunda çalışanların şu resmi adımları atması tavsiye edilir:

1. İlk olarak iş yeri işçi temsilciliği (Betriebsrat) veya güvenlik güven temsilcisi (SVP) ile irtibata geçilmesi,
2. İş yeri güvenlik uzmanı (Sicherheitsfachkraft) veya iş yeri hekiminin (Arbeitsmediziner) sürece dahil edilmesi,
3. Önlemlerin ısrarla reddedilmesi halinde doğrudan İş Müfettişliği (Arbeitsinspektorat) birimine resmi bildirimde bulunulması. Çalışanların bu süreçte sendikal mitbestimmung (ortak karar/katılım) hakları bulunmaktadır.

Yasal Dayanaklar: Haberde yer alan tüm yasal yükümlülükler ve yaptırımlar, Avusturya federal mevzuatında yer alan:

• İş Yerleri Yönetmeliği (Arbeitsstättenverordnung – AStV)
• Çalışanları Koruma Kanunu (Arbeitnehmer:innen-Schutzgesetz – ASchG)
• Isıdan Korunma Yönetmeliği (Hitzeschutzverordnung – Hitze-V) maddelerine dayanmaktadır.

Editör Notu:

Avusturya’da yaz aylarında çalışma şartları ve yasal haklarınızla ilgili iş yerinizde herhangi bir sorun yaşamamanız adına, çalıştığınız sektöre ait Toplu İş Sözleşmesi (Kollektivvertrag) kurallarını kontrol etmeyi unutmayın. Yaşadığınız hak ihlallerinde doğrudan resmi temsilciniz olan Arbeiterkammer (AK) ile iletişime geçerek yasal destek alabilirsiniz. Gazete olarak haklarınızı yakından takip etmeye devam edeceğiz.

Haber Merkezi / Klagenfurt

Avusturya iş piyasasında uzun yıllar emek veren çalışanların haklarının fesih yoluyla mağdur edilmesi girişimi, Karintiya İşçi Odası’nın (AK Kärnten) hukuki müdahalesiyle engellendi. Klagenfurt’ta yaşanan olayda, emeklilik yaşı gelmesine rağmen çalışmaya devam eden ve 38 yıllık kıdemi bulunan bir kadın çalışan, işvereni tarafından asılsız gerekçelerle, ihbarsız ve tazminatsız olarak (fristlose Entlassung) işten çıkarıldı.

“Eski Tazminat Sistemi” (Abfertigung Alt) Tuzağı

Çalışanın sözleşmesi onlarca yıl öncesine dayandığı için Avusturya’nın “Abfertigung Alt” (Eski Tazminat Sistemi) yasasına tabiydi. Avusturya iş hukukuna göre, eğer bir çalışan haklı bir nedene dayandırılarak tazminatsız (fristlos) işten çıkarılırsa, yasa gereği geçmişe dönük tüm tazminat haklarını tamamen kaybediyor. İşverenin de bu ağır suçlamalarla işçinin onlarca yıllık birikiminin üzerine konmaya çalıştığı iddia edildi.

“Haklı Çıkarma En Keskin Kılıçtır, Keyfi Kullanılamaz”

AK Kärnten’in ilk uzlaşma girişimlerini işverenin reddetmesi üzerine, AK İş Hukuku Uzmanı Fabio Del Frate konuyu doğrudan mahkemeye taşıdı. Del Frate yaptığı açıklamada, “Tazminatsız ve ihbarsız işten çıkarma, iş hukukundaki en keskin kılıçtır ve çok ağır yasal şartlara bağlıdır. Bu olayda, işverenin suçlamalarının hiçbir hukuki temeli olmadığı yapılan incelemeyle kanıtlandı” dedi.

Mahkeme Kapısında Gelen 33 Bin Avroluk Net Zafer

Dava duruşmasının hemen öncesinde, mahkum olacağını anlayan işveren geri adım atmak zorunda kaldı. Taraflar arasında varılan uzlaşma (Vergleich) sonucunda, işveren geri adım atarak haksızlığa uğrayan kadına kıdem tazminatı ve ihbar tazminatı bedeli olarak toplamda 33.000 avro net ödeme yapmayı kabul etti.

Başkan Goach: “Sadakatin Karşılığı Asılsız Suçlamalar Olmamalı”

Karintiya İşçi Odası Başkanı Günther Goach, yaşanan bu skandala sert tepki göstererek şunları söyledi:

“Uzun yıllara dayanan sadakat ve emeğin, yolun sonunda böylesine asılsız suçlamalarla cezalandırılmaya çalışılması insani açıdan tam bir hayal kırıklığıdır. Bu başarı, İşçi Odası’nın sunduğu ücretsiz hukuki korumanın önemini bir kez daha gösteriyor. İnsanların onlarca yıl alın teriyle kazandığı bu paralar, onların geleceğidir.”

Goach ayrıca tüm çalışanlara seslenerek, benzer bir ani işten çıkarma veya haksız suçlamayla karşılaşan herkesin yasal süreleri kaçırmadan derhal İşçi Odası ile iletişime geçmesi gerektiğini hatırlattı.

AK Karintiya İş Hukuku İletişim Bilgileri:

• Telefon: 050 477-1004
• E-posta: arbeitsrecht@akktn.at
• Çalışma Alanı: İş Hukuku ve Çalışanların Korunması (Arbeitsrecht und Arbeitnehmer:innenschutz)

Editör Notu: Haklarınızı Aramaktan Çekinmeyin!

Avusturya iş hayatında, özellikle uzun yıllar emek vermiş çalışanların “nasıl olsa ses çıkarmazlar” veya “yasal süreçlerden çekinirler” düşüncesiyle bu tarz haksızlıklara maruz kalabildiğine maalesef tanık oluyoruz. Unutmayın ki Avusturya iş hukuku, işçiyi koruyan çok katı ve güçlü kurallara sahiptir.

Hangi sektörde olursanız olun; ani bir işten çıkarma (Entlassung), haksız fesih veya mobbing gibi bir durumla karşılaştığınızda yalnız değilsiniz. Avusturya’da yasal olarak çalışan herkesin otomatik olarak üyesi olduğu İşçi Odası (Arbeiterkammer – AK), mağduriyet yaşayan tüm çalışanlara tamamen ücretsiz hukuki danışmanlık ve mahkeme desteği sunmaktadır. Hak gaspına uğradığınızı düşündüğünüz an, yasal itiraz sürelerini kaçırmamak adına hiç vakit kaybetmeden İşçi Odası uzmanlarıyla iletişime geçin ve hakkınızı sonuna kadar savunun. Emeğiniz ve alın teriniz kimsenin insafına bırakılamayacak kadar değerlidir.

Haber Merkezi/Viyana

Avusturya gastronomi sektöründe uzun süredir devam eden kalifiye eleman sıkıntısı (Fachkräftemangel) tartışmaları sürerken, Viyana İş ve Sosyal Mahkemesi (Arbeits- und Sozialgericht) usulsüz personel politikalarına karşı işçi lehine emsal niteliğinde bir karara imza attı. Viyana İşçi Odası’nın (AK Wien) hukuki desteğiyle yargıya taşınan süreçte mahkeme, işverenin yasal ihbar sürelerini ve prosedürleri çiğnediğine hükmederek haksız yere işten çıkarılan bir kadın aşçıya toplam 8.900 Euro brüt tazminat ödenmesini karara bağladı.

Sözleşme Değişikliği ve Usulsüz Fesih Süreci

Dava dosyasına yansıyan bilgilere göre, ilgili çalışan söz konusu işletmede toplam on ay boyunca görev yaptı. İlk üç ay haftalık 20 saatlik yarı zamanlı (Teilzeit) sözleşmeyle aylık brüt 955 Euro karşılığında çalışan aşçının sözleşmesi, performans memnuniyeti doğrultusunda işverenle varılan mutabakat neticesinde tam zamanlıya (Vollzeit) dönüştürüldü. Tam zamanlı statüyle birlikte çalışanın aylık brüt maaşı 1.950 Euro olarak güncellendi.

Ancak bu değişiklikten altı ay sonra işveren, çalışanı öncelikle karşılıklı fesih (einvernehmliche Auflösung) sözleşmesini imzalamaya zorladı. İşçinin bu talebi reddetmesi üzerine işveren, “hizmet planı değişikliklerinde yetersiz esneklik” gerekçesini öne sürerek “derhal geçerli olmak üzere fesih” (Kündigung mit sofortiger Wirkung) yoluna gitti.

Mahkeme Kararı: 8.900 Euro Brüt Tazminat

İş akdinin usulsüz şekilde sonlandırılmasının ardından açılan davada mahkeme, işverenin gerçekleştirdiği ani feshin yasal dayanağı olmadığına hükmetti. Ödenmeyen geriye dönük maaşlar, özel ödemeler (Sonderzahlungen), fesih tazminatı ve kullanılmayan izin haklarının karşılığı olarak çalışana toplam 8.900 Euro brüt tazminat ödenmesine karar verildi. İlk kısmi ödemelerin yapılmasının ardından AK Wien, çalışanın hak ettiği kalan net tutarı da eksiksiz alabilmesi için sürece aktif olarak destek vermeyi sürdürüyor.

AK Wien: “Sektör adil çalışma koşulları sunmak zorunda”

Kararın ardından sektördeki istihdam politikalarını değerlendiren AK Çalışma Hukuku Danışmanlığı Bölüm Başkanı Ludwig Dvořák şu resmi açıklamada bulundu:

“Derhal geçerli olan bir fesih işlemi, hukuken ancak iki tarafın karşılıklı mutabakatı ile yürürlüğe girebilir. İşveren tarafından tek taraflı yapılan olağan fesihlerde yasal ihbar sürelerine (Kündigungsfrist) uyulması ve bu süreçte maaş ödemelerinin eksiksiz yapılması zorunludur. Gastronomi sektöründe sıkça gözlemlediğimiz öngörülemeyen çalışma saatleri ve ‘hire-and-fire’ (işe al-kapının önüne koy) modelleri, kalifiye iş gücünün sektörden uzaklaşmasındaki temel etkendir. Sektörün istihdam sorununu çözebilmesi, ancak adil çalışma koşulları ve sürdürülebilir ücret politikalarıyla mümkündür. Bu tür uygulamalar devam ettiği sürece, gastronomide kalifiye eleman sıkıntısının önüne geçilmesi mümkün olmayacaktır.”

Avusturya’da Usulsüz İşten Çıkarılma ile Karşılaştığınızda Ne Yapmalısınız?

Avusturya iş hukuku (Arbeitsrecht), çalışanları keyfi ve usulsüz işten çıkarmalara karşı ciddi mekanizmalarla korur. Eğer siz de benzer bir süreç yaşıyorsanız, şu adımları eksiksiz uygulamalısınız:

1. Hiçbir Belgeyi Aceleyle İmzalamayın: İşvereniniz sizi “Karşılıklı Fesih” (Einvernehmliche Auflösung) sözleşmesi imzalamaya zorluyorsa, bunu imzalamak zorunda değilsiniz. İmzalanan bu belge, birçok yasal haktan (ihbar tazminatı vb.) kendi rızanızla vazgeçtiğiniz anlamına gelebilir.
2. Sözlü Bildirimleri Yazılı Hale Getirin: Eğer işvereniniz sizi “Bugün itibariyle işe gelme” diyerek ani bir şekilde (Kündigung mit sofortiger Wirkung) kovuyorsa, bu durumun yasal gerekçesini yazılı olarak talep edin.
3. Delilleri Güvenceye Alın: Hizmet planlarınızı (Dienstplan), çalıştığınız saatlerin dökümünü, işverenle aranızdaki WhatsApp mesajlarını veya e-postaları mutlaka saklayın.
4. Vakit Kaybetmeden AK ile İletişime Geçin: Hak ihlaline uğradığınızı düşündüğünüz an, üyesi olduğunuz Viyana İşçi Odası (Arbeiterkammer – AK Wien) ile iletişime geçerek ücretsiz hukuki danışmanlık randevusu alın. Unutmayın, yasal itiraz ve hak arama süreçlerinde belirli zaman aşımı süreleri (Frisiten) bulunmaktadır.

Editör Notu: Toplumsal Bir Yaraya Ayna Tutmak

Viyana İşçi Odası’nın (AK) gündeme getirdiği bu dosya, ne yazık ki Avusturya genelinde ve özellikle kendi toplumumuza ait bazı işletmelerde de sıkça karşılaştığımız kronik bir sorunu yeniden gözler önüne seriyor. Avusturya’ya yeni göç etmiş, henüz sistemi, dili ve yasal haklarını tam olarak bilmeyen Türk çalışanlar, yine kendi toplumundan bazı işletmeciler tarafından benzer usulsüz uygulamalara ve esneklik baskılarına maruz bırakılabiliyor. Yaşanan hak ihlallerine karşı “yasal yolların karmaşık olduğu” veya “sonuç alınamayacağı” algısı, mağdurların sessiz kalmasına yol açıyor. Oysa Avusturya hukuku, statüsü veya çalışma süresi ne olursa olsun, tüm emekçilerin haklarını koruma altına almaktadır. Bilgisizlik veya çaresizlik, hiçbir hak gaspının gerekçesi olamaz.