Mustafa ILHAN / Viyana – İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Cuma günü yaptığı açıklamalarla Avrupa Birliği (AB) dış politikasının “yumuşak karnına” en sert darbeyi indirdi. Sánchez, Kıbrıs’ta düzenlenen gayriresmi AB zirvesinde yaptığı konuşmada; AB’nin Rusya’nın Ukrayna’yı tam kapsamlı işgaline karşı sergilediği kararlı duruş ile İsrail’in Orta Doğu’daki eylemleri karşısındaki “eylemsizliği” arasındaki uçurumu hedef aldı.

“İnandırıcılığımızı Kendi Ellerimizle Yok Ediyoruz”

Sánchez’in uyarıları sadece diplomatik bir eleştiri değil, aynı zamanda Avrupa’nın gelecekteki küresel rolüne dair bir beka sorunu niteliğinde. Sánchez, Avrupa’nın kullandığı “çifte standart” (double yardstick) politikasının bedelini şöyle açıkladı:

“Bizi sadece dış dünyanın gözünde değil, aynı zamanda kendi toplumlarımızın gözünde de gayrimeşru kılan bir durum var: Avrupa’nın Ukrayna ve Orta Doğu’da kullandığı bu farklı ölçü birimleri. Ukrayna’da bir halkın istila girişimine ve toprak bütünlüğüne yönelik meydan okumaya karşı birleşirken, Orta Doğu’da –özellikle Lübnan, Filistin, Gazze ve Batı Şeria söz konusu olduğunda– aynısını yapmamız beklenemez. Eğer İsrail’e yaptırım uygulamazsak, Ukrayna’yı savunurken kullandığımız ‘uluslararası hukuk’ argümanı inandırıcılığını yitirir.”

Lübnan Saldırıları ve “Madde 2” İhlali

Haberin en kritik detaylarından biri, İspanya’nın bu çıkışı neden şimdi yaptığıyla ilgili. Sánchez, İsrail’in Lübnan’a yönelik son ölümcül saldırılarının ardından, AB-İsrail Ortaklık Anlaşması’nın derhal feshedilmesi veya askıya alınması için baskıyı artırdı.

Sánchez, Brüksel tarafından yapılan ve İsrail’in Ortaklık Anlaşması’nın insan haklarına saygı yükümlülüğü getiren 2. Maddesini ihlal ettiğini bulan iç incelemeye (internal review) atıfta bulundu. Geçen yıl yayımlanan bu inceleme, Gazze’deki insani krizi kapsamış olsa da henüz üye devletler tarafından bir yaptırım kararıyla sonuçlandırılmadı.

AB İçindeki “Büyük Bölünme”: Almanya ve İtalya Çekimser

Sánchez’in talebi Brüksel’de büyük bir dirençle karşılaşıyor. Haber detaylarına göre:

• İspanya ve İrlanda’nın Hamlesi: Ortaklık Anlaşması’nın kısmen askıya alınması için “nitelikli çoğunluk” oyu gerekiyor.
• Kilit Ülkelerin Tutumu: AB’nin en güçlü ekonomileri olan Almanya ve İtalya, yaptırımlar konusunda hâlâ “kararsız” (on the fence) bir duruş sergiliyor. Bu iki ülkenin çekimserliği, Sánchez’in istediği ortak yaptırım kararının önündeki en büyük engel olarak duruyor.

Sánchez bu durumun sonucu için, “Maalesef bazı hükümetler lehinde, bazıları ise aleyhinde. Bu konuda birlik yok ve sonuç, Avrupa Birliği’nin siyasi meşruiyetinin zayıflamasıdır,” değerlendirmesinde bulundu.

“Batı Dünyası Kendi Değerleriyle Sınanıyor”

Sánchez’e göre bu durum sadece bir dış politika hatası değil, Avrupa’nın bir “barış projesi” olan kurucu değerlerinden sapması anlamına geliyor. İspanyol lider, uluslararası hukuka saygı talep etmenin bir zorunluluk olduğunu belirterek; “Eğer yapmazsak, tanık olduğumuz gibi ‘en güçlünün yasası’ (law of the strongest) haline gelir. Bu da dünyayı daha zayıf, daha güvensiz ve belirsiz kılar,” dedi. Ayrıca ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını da “yasadışı” olarak niteledi ve bunun bedelinin hayatlar, göç dalgaları ve ekonomik sonuçlarla ödendiğini belirtti.

Zirve Gündemi: Trump’ın Hamlesi ve Macron’un Çağrısı

Siyasi tansiyonun yükseldiği zirve sırasında bölgeden önemli haberler de geldi:

• Ateşkes Uzatıldı: ABD Başkanı Donald Trump, İsrail ve Hizbullah arasındaki kırılgan ateşkesin üç hafta daha uzatıldığını duyurdu.
• Macron’un Duruşu: Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Lübnan’ın barış, istikrar ve egemenliğini korumak için AB’nin daha fazlasını yapması gerektiğini belirtti.
• Göç Korkusu: AB yetkilileri, Lübnan’a yönelik saldırıların devam etmesi durumunda Lübnan hükümetinin istikrarının bozulmasından ve büyük bir göç dalgasının tetiklenmesinden endişe ediyor.

Editör Notu: Avrupa’nın Vicdan Sınavı ve Sánchez’in Çıkışı

Siyaset dünyası genellikle “stratejik çıkarlar” ve “diplomatik nezaketler” üzerine kuruludur; ancak bazı anlar vardır ki, söylenen tek bir cümle tüm bu maskeleri düşürmeye yeter. İspanya Başbakanı Pedro Sánchez’in Kıbrıs zirvesindeki çıkışı tam olarak böyle bir andır.

Bugün Avrupa, Ukrayna’da “uluslararası hukuk” ve “insan hakları” bayrağını en ön safta taşırken; aynı ilkelerin Gazze ve Lübnan’da neden “bekle-gör” politikasına kurban edildiğini açıklamakta zorlanıyor. Sánchez’in vurguladığı gibi, hukukun üstünlüğü sadece seçilmiş coğrafyalar için geçerli bir lüks değil, evrensel bir zorunluluktur. Eğer bir yerde işgale “dur” deyip, başka bir yerde sivil ölümlerine sessiz kalarak “ikili bir standart” (double yardstick) uygulanıyorsa, bu sadece o bölgenin değil, bizzat Avrupa projesinin ahlaki temelini çürütür.

Bizler, gurbette yaşayan ve her iki kültürü de yakından tanıyan bir toplum olarak, adaletin herkes için eşit işlemesi gerektiğini çok iyi biliyoruz. Sánchez’in bu dik duruşu, sadece bir siyasi hamle değil; aynı zamanda Avrupa’nın kendi kurucu değerlerine dönmesi için yapılan son bir çağrıdır. Zira “en güçlünün yasasının” geçerli olduğu bir dünya, hepimiz için daha güvensiz bir gelecektir.

Hakikat, bazen acı da olsa, susulmayacak kadar değerlidir.