Haber Merkezi / Viyana

Pazartesi gecesi geç saatlerde Başbakan Christian Stocker (ÖVP), Başbakan Yardımcısı Andreas Babler (SPÖ) ve Dışişleri Bakanı Beate Meinl-Reisinger (NEOS) tarafından açıklanan paket; vergi artışlarından tasarruf önlemlerine, eğitim yatırımlarından uluslararası risk analizlerine kadar çok kritik maddeler barındırıyor. Maliye Bakanı Markus Marterbauer (SPÖ), bu planla birlikte Avusturya’nın 2028 yılında AB Defizit (açık) prosedüründen çıkacağını ve Maastricht kriterlerine yeniden uyum sağlayacağını belirtti.

Müzakere Maratonu: “Krizdeki Bütçe” İçin Uzlaşı

Aslında koalisyonun bir hafta önce sonuçlandırmayı hedeflediği görüşmeler, hangi bakanlığın ne kadar pay alacağı (Kuchenstücke) ve 2029 seçim yılına kadar hangi projelerin önceliklendirileceği konusundaki siyasi gerilimler nedeniyle uzadı. Başbakan Stocker, durumu “Bu bir kriz bütçesi değil, ancak krizdeki bir bütçe” sözleriyle özetleyerek, bütçe disiplini ile büyüme arasındaki hassas dengeye dikkat çekti. Paketin 2,5 milyar Euro’su doğrudan tasarrufa, 2,6 milyar Euro’su ise “atak önlemlerine” ayrıldı.

Vergi Artışları: Bankalar, Şirketler ve Gayrimenkul Hedefte

Bütçe açığını kapatmak ve yeni yatırımlara kaynak yaratmak amacıyla paket, özellikle yüksek gelirli grupları ve kurumları hedef alan ciddi vergi düzenlemeleri içeriyor:

• Banka Vergisi (Bankenabgabe): 2027’de sona ermesi beklenen artırılmış banka vergisi, SPÖ’nün talebiyle 3 yıl daha uzatıldı. Yıllık 350 milyon Euro getiren bu kalemin mevcut seviyede korunması kararlaştırıldı.
• Kurumlar Vergisi (KöSt): 1 milyon Euro’dan fazla kâr eden şirketler için vergi oranı %23’ten %24’e yükseltiliyor. Bu adım, önceki hükümetin yaptığı indirimin geri alınması olarak kayda geçti.
• Gayrimenkul Gelir Vergisi: Ana ikametgah dışındaki gayrimenkul satışlarından alınan %30’luk vergi artırılacak. Buradan yıllık yüz milyonlarca Euro gelir bekleniyor.

Emekli Maaşlarında Somut Kesinti: Enflasyonun Altında Zam

Paketin en tartışmalı maddelerinden biri olan emeklilik sistemine müdahalede rakamlar netleşti. Maliye Bakanı Marterbauer, gelecek dönemde emekli maaşı artışlarının enflasyon oranının yaklaşık 0,25 (çeyrek) puan altında kalacağını duyurdu. “Bileşik faiz etkisi” nedeniyle kalıcı tasarruf sağlayacak bu hamleyle; 2027’de 280 milyon Euro, 2028’de ise 270 milyon Euro tasarruf hedefleniyor.

“Atak Önlemleri”: Eğitim, Bakım ve Aile Bonusu

Hükümet, 2,6 milyar Euro’luk kaynağı şu stratejik alanlara yönlendirecek:

• Eğitim ve Bakım: 600 milyon Euro; istihdam piyasası, bakım ve NEOS’un en büyük zaferi olan ikinci zorunlu anaokulu yılı için ayrıldı.
• Aile Bonusu: Çocukların yaşına ve ebeveynlerin çalışma durumuna göre 130 milyon Euro tutarında yeni bir düzenleme yapılacak.
• Tarım: Çiftçilere yönelik “Agrardiesel” (çiftçi mazotu) iadesi/desteği yeniden hayata geçirilecek.

Bütçe mutabakatı, Avusturya’nın dijitalleşme ve yapay zeka hedeflerini de finansal olarak destekliyor. Özellikle Alexander Pröll tarafından açıklanan ‘Dijital Yetkinlik Ofansifi’ ve ‘Digital Überall PLUS’ gibi programların sürdürülebilirliği için bütçeden pay ayrılması, ülkenin 2030 dijital hedeflerine ulaşması açısından kritik önem taşıyor.

İş Dünyasına Müjde ve Kademeli Tasarruf

• Lohnnebenkosten: İş dünyasının rekabet gücünü artırmak amacıyla yan işçilik maliyetlerinde 1 yüzde puanlık indirim yapılacak. Ancak bu indirim bütçe dengesi nedeniyle 2027’de değil, 2028 yılında yürürlüğe girecek. Başbakan Yardımcısı Babler, bu indirimin işçi haklarından kısılmadan, şirketlerin kendi vergileriyle finanse edileceğini vurguladı.
• İşsizlik Sigortası (ALV): Yapılan düzenlemeyle 349 milyon Euro tasarruf öngörülüyor. Yeni işe girenler tam oran öderken, eski çalışanlar için 6 yıla yayılan bir geçiş süreci uygulanacak. Yapılan 349 milyon Euro’luk tasarrufun, sistemdeki verimlilik artışı ve yeni girişlerdeki prim düzenlemeleriyle sağlanması bekleniyor; ancak bu durumun işsizlik maaşı ödeme sürelerine yansıyıp yansımayacağı Haziran ayındaki detaylı görüşmelerde netleşecek.

Uluslararası Riskler: Trump ve İran Faktörü

Bütçe planlaması yapılırken uluslararası belirsizlikler de hesaba katıldı. Bakan Marterbauer ve Dışişleri Bakanı Meinl-Reisinger, Trump’ın olası politikaları ve özellikle İran’daki savaş riski ile Hormuz Boğazı’nın kapanma ihtimaline dikkat çekti. Bu durumun enerji fiyatları üzerindeki doğrudan etkisi, bütçe için en büyük dış tehdit olarak tanımlandı. Ayrıca, Eurofighter halefi ve ordu bütçesi için henüz bir rakam belirlenmedi; konu bir çalışma grubuna devredildi.

Süreç Nasıl İşleyecek?

Bu mutabakat bir final değil, bir çerçeve anlaşmasıdır. Bakanlıklar artık kendi bütçe sınırlarını biliyor ve Haziran başına kadar detaylı müzakereleri yürütecekler. Şansölye Stocker’ın beklenen bütçe konuşması (Budgetrede) ise 10 Haziran’da gerçekleşecek.

Ekonomistler, bütçe mutabakatının kağıt üzerinde Maastricht kriterlerine uyumlu göründüğünü, ancak Trump yönetiminin olası gümrük vergileri ve İran kaynaklı enerji krizlerinin bu hesaplamaları altüst edebileceği uyarısında bulunuyor.

Editör Notu

Avusturya siyaseti, uzun yıllardır devam eden “Büyük Koalisyon” alışkanlıklarından farklı olarak, bu kez ÖVP-SPÖ-NEOS üçlüsüyle daha hibrit ve çok sesli bir dönemin eşiğinde. Paskalya’dan bu yana süren ve adeta bir sabır testine dönüşen bütçe müzakereleri, sadece rakamların değil, üç farklı siyasi ideolojinin de orta yolda buluşma çabasını simgeliyor.

Bu bütçe paketi için “ne tam bir kemer sıkma politikası ne de tam bir harcama bayramı” demek mümkün. Bir tarafta SPÖ’nün talebiyle geri dönen kurumlar vergisi artışları ve bankalara yönelik mali baskı; diğer tarafta ÖVP ve NEOS’un ajandasındaki “rekabet gücü” için yan işçilik maliyetlerinin düşürülmesi… Ortaya çıkan 5,1 milyar Euro’luk tablo, her kesimin bir miktar ödün verdiği ancak kendi “kırmızı çizgilerini” de korumaya çalıştığı hassas bir dengeyi temsil ediyor.

Özellikle emekli maaş artışlarının enflasyonun 0,25 puan altında tutulması hamlesi, önümüzdeki günlerde toplumsal tartışmaların fitilini ateşleyecek gibi görünüyor. Zira “bileşik faiz etkisiyle” planlanan bu tasarruf, bugünden ziyade geleceğin emekli profilini derinden etkileyebilir. Öte yandan, NEOS’un eğitim alanındaki ısrarıyla gelen ikinci zorunlu anaokulu yılı yatırımı, ülkenin uzun vadeli sosyal kalkınması adına atılmış en somut ve vizyoner adım olarak öne çıkıyor.

Dikkat çekici bir diğer nokta ise bütçenin “küresel fırtınalara” karşı ne kadar kırılgan olduğu. Hükümetin İran-Hormuz Boğazı gerginliğini ve enerji fiyatlarındaki belirsizliği açıkça risk faktörü olarak tanımlaması, bu uzlaşının sadece iç siyasi bir mutabakat değil, aynı zamanda dış dünyadaki kaosa karşı bir savunma kalkanı kurma çabası olduğunu kanıtlıyor.

Başbakan Stocker’ın ifadesiyle “krizdeki bir bütçeyi” ayağa kaldırma operasyonu olan bu uzlaşı, koalisyonun geri kalan görev süresi için de bir dayanıklılık testi niteliğinde. Avusturya halkı, cebinden çıkacak vergiler ile vaat edilen yatırımlar arasındaki bu ince çizgide, hükümetin vaatlerini 10 Haziran’daki bütçe konuşmasına kadar nasıl realize edeceğini yakından izleyecek.