Haber Merkezi / Viyana

Avusturya sanat dünyası, 1970’lerin feminist mücadelesini ve o dönemin çığır açan kadın sanatçılarını onurlandıran çok özel bir etkinliğe ev sahipliği yapıyor. Yönetmenliğini Susanne Riegler’in üstlendiği 2025 Avusturya yapımı “Verwegen. Mutig. Radikal. Künstlerinnen der Feministischen Avantgarde“ (Cesur. Yürekli. Radikal. Feminist Avangardın Kadın Sanatçıları) adlı 87 dakikalık belgesel film, 1 Haziran 2026 Pazartesi günü, saat 19:00 – 21:00 arasında sanatseverlerle buluşuyor.

Viyana’nın önde gelen çağdaş sanat alanlarından SOHO STUDIOS ve STICHWORT iş birliğiyle düzenlenen bu özel film gösteriminin ardından, yönetmen Susanne Riegler ve yaklaşan 90. yaş günü vesilesiyle usta sanatçı Margot Pilz’in katılacağı kapsamlı bir söyleşi gerçekleştirilecek.

Ataerkil Sanat Dünyasında “Küstahlık” Olarak Görülen Performanslar

1970’lerde tüm dünyada kadınlar; ayrımcılığa, toplumsal baskılara ve geleneksel cinsiyet rollerine karşı seslerini yükseltmeye başladığında, bu direnişin en güçlü yansımaları sanat dünyasında görüldü. Birçok kadın sanatçı, ataerkil güç dengelerini ve erkek egemen yapıları radikal performanslar, kışkırtıcı fotoğraf ve video prodüksiyonlarıyla sorguladı.

Ancak dönemin erkek egemen sanat piyasası bu başkaldırıyı büyük bir dirençle karşıladı. Feminist sanatçılar genellikle küçümsendi, dışlandı ve hatta bazı galeri sahipleri tarafından ürettikleri feminist sanat eserleri bir “küstahlık” veya “yüzsüzlük” (Zumutung) olarak nitelendirildi.

Sadece Bir Film Değil, Tarihsel Bir Belge

Susanne Riegler’in hazırladığı bu derinlemesine belgesel, yalnızca on yıllar boyunca görmezden gelinen bir sanat akımının izini sürmekle kalmıyor; aynı zamanda kadın sanatçıların kültür-politik aktivistler, kadın hareketinin öncüleri ve dönemin canlı tanıkları olarak nasıl bir rol üstlendiklerini gözler önüne seren çok değerli bir “zaman belgesi” (Zeitdokument) olma özelliği taşıyor.

Belgeselde, sanat dünyasında iz bırakan şu önemli isimler yer alıyor: Renate Bertlmann, Linda Christanell, Renate Eisenegger, VALIE EXPORT, Gerda Fassel, Sanja Ivekovic, Katalin Ladik, Karin Mack, Anita Münz, ORLAN, Florentina Pakosta, Margot Pilz, Ulrike Rosenbach, Lydia Schouten, Annegret Soltau, Gabriele Stötzer ve Martha Wilson.

“Feminist Avangard” Kavramının Doğuşu

1970’lerin feminist sanatının uluslararası sanat pazarında nihayet hak ettiği değeri görmesinde ve başarıya ulaşmasında, SAMMLUNG VERBUND’un Kurucu Direktörü Gabriele Schor’un koleksiyon faaliyetleri büyük bir rol oynadı. Belgeselde, bugün sanat tarihi yazımının vazgeçilmez bir parçası haline gelen “Feminist Avangard” teriminin isim annesi olan Schor, bu tarihi kavramın nasıl ortaya çıktığını tüm detaylarıyla anlatıyor.

“Çok İlginç Bayan Export, Ama Bu Kimin Umurunda?”

Sanatçıların savundukları fikirleri ve tabuları yıkan temaları kabul ettirebilmeleri için büyük bir sabır ve dayanıklılık göstermeleri gerekiyordu. 1960’lı yıllarda feminist eylemleriyle uluslararası alanda büyük ses getiren efsanevi sanatçı VALIE EXPORT bile, feminist sanat sergisi konseptiyle hem Avusturya’da hem de Almanya’da uzun süre cehalet ve ilgisizlikle karşılaştı. Kurumlardan aldığı cevap neredeyse hep aynıydı: “Çok ilginç Bayan Export, ama bu kimin umurunda?”

Hayatta Kalmanın Tek Yolu: Kadın Dayanışması

Film, sanatçıların bunca ayrımcılığa, reddedilmeye ve aşağılanmaya nasıl dayandıklarını ve devam etme gücünü nereden bulduklarını da irdeliyor. Ortaya çıkan en güçlü cevap ise örgütlenme ve dayanışma. Sanatçılar sadece politik olarak örgütlenmekle kalmadı, aynı zamanda sanatsal kolektifler kurarak birbirlerine destek oldular.

Viyanalı sanatçı Karin Mack o dönemin hayatta kalma refleksini şu sözlerle özetliyor: “Sergisi olan her kadın sanatçıyla dayanışma içinde olmak için bir prensip geliştirdik; o sergiye hepimiz gidiyorduk! Bu sayede sergilerimiz her zaman çok kalabalık oluyordu. Bu dayanışma çok uzun sürdü ve bizi yalnızlıktan, dışlanmışlıktan korudu.”

Söyleşinin Moderatörü Ödüllü Gazeteci Nicole Scheyerer

Gösterim sonrası yapılacak olan özel söyleşinin moderatörlüğünü ise tanınmış sanat eleştirmeni ve kültür gazetecisi Nicole Scheyerer üstleniyor. 1974 Salzburg doğumlu olan Scheyerer; Falter, Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) gibi saygın medya kuruluşları için düzenli olarak yazılar kaleme alıyor. Başarılı gazeteci, 2021 yılında Avusturya Devlet Sanat Eleştirmenliği Ödülü’ne (Österreichischer Staatspreis für Kunstkritik) layık görülmüştü.

Etkinlik ve Mekan Bilgileri:

• Tarih ve Saat: 1 Haziran 2026, Pazartesi | 19:00 – 21:00
• Mekan: SOHO STUDIOS (Liebknechtgasse 32, 1160 Viyana)
• Film: Verwegen. Mutig. Radikal. Künstlerinnen der Feministischen Avantgarde (AT 2025, 87 dk.)
• Konuklar: Yönetmen Susanne Riegler ve Sanatçı Margot Pilz
• Moderatör: Nicole Scheyerer
• Katılım: Etkinliğe giriş ücretsizdir (Kein Eintritt). Ancak organizasyon düzeni için SOHO STUDIOS web sitesi üzerinden önceden kayıt yaptırılması (Anmeldung erbeten) rica olunur.

Editör Notu:

Avusturya’da yaşayan Türk toplumu olarak entegrasyonun yalnızca resmi süreçlerden değil; yaşadığımız ülkenin toplumsal hafızasını, kültür-sanatını ve hak mücadelelerini yakından tanımaktan geçtiğine inanıyoruz. 1970’lerde tüm dünyada yankı bulan kadın hakları mücadelesinin Avusturya’daki sanatsal başkaldırısını anlamak, bugünün modern Viyana’sını anlamak için anahtar niteliğinde. Özellikle efsanevi sanatçı Margot Pilz’in katılımıyla SOHO STUDIOS’ta gerçekleşecek bu belgesel gösterimi, sanatın tarihe nasıl yön verdiğine tanıklık etmek için kaçırılmayacak bir fırsat. Avusturya’da Gazetesi olarak, okurlarımızı sadece günlük haber akışıyla sınırlamayıp, ufkumuzu genişletecek bu tür evrensel kültür-sanat etkinlikleriyle buluşturmaya devam edeceğiz.