Haber Merkezi / Viyana

Batı dünyasının Ukrayna savaşı sonrası uygulamaya koyduğu ağır ekonomik ve havacılık yaptırımlarına rağmen, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yakın çevresi ve Rus oligarklar lüks yaşamlarından ödün vermiyor. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa Birliği (AB) havacılık sahaları Rus uçaklarına tamamen kapatılmış olsa da Rus elitlerinin Batılı üreticilere ait ultra lüks özel jetlerle dünyayı turlamaya devam ettiği ortaya çıktı. Uluslararası istihbarat ve havacılık analizlerine yansıyan son belgelere göre, yaptırımları delmek için kurulan karmaşık paravan ağın operasyonel ayaklarından biri doğrudan Avusturya’nın başkenti Viyana’ya uzanıyor.

75 Milyon Dolarlık Küresel Oyuncak: Bombardier Global 7500

Soruşturmanın merkezinde, dünyanın en pahalı, en uzun menzilli ve en prestijli iş jetlerinden biri olan Bombardier Global 7500 modeli yer alıyor. Yaklaşık 75 milyon dolar değerindeki bu uçak, halihazırda Moskova’nın Vnukovo Havalimanı’nda konuşlandırılmış durumda. Wall Street Journal (WSJ) tarafından ele geçirilen küresel uçuş kayıtları, gümrük belgeleri ve şirket sicillerine göre bu devasa jet, sıradan bir iş insanına değil, doğrudan Putin’in en güvendiği kara kutularına hizmet veriyor. Batı’nın uyguladığı ambargolardan sonra Londra, Fransız Rivierası (Cote d’Azur) ve İsviçre Alpleri gibi eski gözde lüks mekanlarını mecburen terk eden Rus elitleri, artık rotayı tamamen BAE, Türkiye ve Azerbaycan’a çevirmiş durumda.

Putin’in Kadim Dostu Çemezov Mercek Altında

Bu ultra lüks jeti en sık kullanan isimlerin başında, Rus devlet savunma ve teknoloji holdingi Rostec’in başkanı Sergey Çemezov (Sergey Chemezov) geliyor. Çemezov, Putin ile 1980’li yıllarda Doğu Almanya’da (Dresden) KGB ajanı olarak birlikte görev yaptıkları dönemden bu yana Rus liderin en yakın arkadaşı ve sırdaşı olarak tanınıyor. Ukrayna’ya atılan füzelerin, tankların ve mühimmatların üretimini yöneten Rostec’in başındaki bu isim, Batı’nın kara listesinin en başında yer alıyor. Eskiden İspanya ve Avrupa’daki malikanelerinde keyif çatan Çemezov, şimdilerde ise rotayı Dubai’deki özel plaj villasına kırmış durumda. Flightradar24 veri tabanına yansıyan son uçuş kayıtları, Çemezov’un bu lüks jetle Ekim 2025 ile Ocak 2026 tarihleri arasında Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Türkiye ve Güneydoğu Asya ülkelerine tam 6 kez yaptırımları hiçe sayarak gizli seyahatler gerçekleştirdiğini net bir şekilde ortaya koyuyor.

Paravan Devletler ve Akılalmaz Rotalar

Savaşın başlamasıyla birlikte Avrupalı havacılık operatörleri, bakım şirketleri ve sigorta acenteleriyle bağları kopan Rus oligarklar, sistemi arkadan dolanmak için yeni bir yöntem geliştirdi. WSJ soruşturmasının detaylarına göre sistem şu şekilde işliyor:

• Batılı üreticilerden (Bombardier, Gulfstream vb.) ikinci el lüks jetler satın alınıyor.
• Bu uçaklar Rusya’ya karşı ambargo uygulamayan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Umman, Kazakistan veya Güney Afrika gibi ülkelerdeki aracı paravan şirketler adına tescil ediliyor.
• Kağıt üzerinde bu ülkelere ait görünen jetler, güvenli rotalar üzerinden nihai varış noktası olan Rusya’ya sokuluyor ve oligarkların emrine veriliyor.

Çemezov’un yanı sıra Rusya’nın tütün ve silah kaçakçılığı devi milyarder Igor Kesaev ile Kırım Köprüsü’nü inşa eden ve Putin’in judo arkadaşı olan Arkadi Rotenberg de bu yasadışı havacılık ağını kullanan diğer ağır toplar arasında yer alıyor.

Kitzbühel’deki Gizli Şatodan Viyana’daki Havacılık Şirketine

Arkadi Rotenberg ismi Avusturya kamuoyuna aslında yabancı değil. 2023 yılında yapılan büyük araştırmalar, Rotenberg’in kurduğu paravan ağın Avusturya’nın lüks kayak merkezi Kitzbühel’de milyonlarca avroluk gizli bir lüks şale (chalet/dağ evi) finanse ettiğini ortaya çıkarmıştı. Bu malikanenin doğrudan Putin’in kızı Katerina Tikhonova tarafından kullanıldığı iddia edilmiş ve Avusturya’da büyük bir istihbarat krizine yol açmıştı.

Şimdi ise skandalın kalbine Viyana merkezli havacılık şirketi Avcon Jet yerleşti. Ortaya çıkan son soruşturma dosyasına göre, Rus elitlerini taşıyan bu lüks jetlerin karmaşık mülkiyet ve sahiplik yapıları, doğrudan Viyana merkezli “SecuTrust” adlı bir tröst (yediemin/fon şirketi) üzerinden finanse ediliyor ve gizleniyor. Belgeler, bugün Putin’in elitlerini taşıyan birçok jetin, geçmişte Avcon Jet ve onun uluslararası yan kuruluşları tarafından yönetildiğini, bakımlarının yapıldığını ve işletildiğini gösteriyor. Örneğin, Sergey Çemezov’un bindiği Bombardier Global 7500 model jet, Rusya’ya kaçırılmadan önce denizaşırı bir bölge olan Bermuda’da tescilliydi ve doğrudan Avcon Jet tarafından idare ediliyordu. Uçak yaptırımların etrafından dolaştırıldıktan sonra Rusya’da Tarp Aviation adlı paravan bir firmaya devredildi ve tescili Rusya’ya taşındı.

Şirketlerden “Hukuki Gri Alan” Savunması

Havacılık analiz firması Ch-Aviation uzmanlarından Marija Verovic, konuya ilişkin yaptığı açıklamada Avrupa havacılık sektöründeki devasa bir deliğe işaret etti:

“Bazı Avrupa menşeli şirketlerin yasal bir gri alanda faaliyet gösterdiğini gözlemliyoruz. Uçakları kağıt üzerinde tamamen temiz görünen üçüncü şahıslara veya aracılara teslim ediyorlar, bu aracılar da uçakları kısa süre sonra Rusya’ya satıyor.”

Suçlamaların odağındaki Viyana merkezli Avcon Jet, Wall Street Journal’a yaptığı resmi açıklamada, tüm AB ve ABD yaptırım mevzuatlarına son derece katı bir şekilde uyduklarını ve yasadışı hiçbir faaliyete aracılık etmediklerini savundu. Kanadalı uçak üreticisi Bombardier ise dünya genelinde çok sıkı bir uyum (compliance) programı yürüttüklerini, uçaklarının veya yedek parçalarının uluslararası ihracat kontrollerini ihlal edecek şekilde Rusya’ya satılmasını engellemek için tüm makul önlemleri aldıklarını iddia etti.

Sırada Ne Var? Batı İstihbaratı Viyana’yı İzliyor

Sanktion expertleri (Yaptırım uzmanları), Avrupalı ve Kuzey Amerikalı şirketlerin sadece “nihai müşteriyi” değil, uçağı sattıkları üçüncü kişilerin “bunu Rusya’ya satma potansiyelini” de denetlemekle (Due Diligence) yükümlü olduğunun altını çiziyor. Viyana’nın merkezindeki havacılık finansmanı ve yönetim ağlarının, Rus paralarını ve varlıklarını aklamak için bir üs olarak kullanıldığı iddiaları, Avusturya üzerinde uluslararası baskıyı artıracağa benziyor.

Küresel yaptırım ağlarının geleceğini değerlendiren ABD Yaptırım Ofisi (OFAC) eski Direktörü John Smith, bu tarz yaptırım delme operasyonlarını bir “köstebek vurma (whack-a-mole) oyununa” benzeterek, paravan ağları tespit etmenin devasa bir kaynak ve kesintisiz takip gerektirdiğini vurguladı. Berlin Humboldt Üniversitesi’nden yaptırım uzmanı Felix Helmstedter ise bu karmaşık operasyonların hem uluslararası ihracat yasaklarını hem de kişisel varlık dondurma kararlarını doğrudan ihlal ettiğini belirtti. Bu durum, Batı istihbaratının ve yaptırım bürolarının gözünü önümüzdeki dönemde Viyana’daki finansal tröstlerin ve havacılık şirketlerinin üzerine çok daha kararlı bir şekilde dikeceğini gösteriyor.

Editör Notu:

Avusturya, Ukrayna savaşının başından bu yana “tarafsızlık” ilkesinin arkasına sığınarak Rus sermayesinin ve oligark ağlarının Avrupa’daki en güvenli limanlarından biri olmakla suçlanıyor. Wall Street Journal’ın bu son küresel havacılık araştırması, Viyana’nın sadece finansal olarak değil, aynı zamanda lojistik olarak da Kremlin elitlerine sağladığı yasal boşlukları bir kez daha gözler önüne seriyor. avusturyada.at olarak, Avusturya’nın uluslararası itibarını doğrudan etkileyen bu davanın hukuki süreçlerini yakından takip etmeye devam edeceğiz.