Avrupa Parlamentosu, 13 yıldır bekleyen havayolu reformunu 12’ye karşı 646 oyla kabul etti. Yeni düzenlemeyle kabin bagajında şeffaflık zorunlu olurken; “no-show” cezaları, haksız isim değişikliği ve yan yana oturma ücretleri tarihe karışıyor.
Haber Merkezi / Viyana
Avrupa Birliği, havayolu taşımacılığında yolcu haklarını genişleten ve havayolu şirketlerinin uzun yıllardır tartışma konusu olan ek ücret uygulamalarını sınırlandıran tarihi bir reforma imza attı. Avrupa Parlamentosu‘nda 12’ye karşı 646 oyla kabul edilen ve 13 yıldır uzlaşılamayan yeni düzenleme; kabin bagajında zorunlu şeffaflıktan rötar tazminatlarına, dijital check-in süreçlerinden engelli yolcuların haklarına kadar birçok alanda tüketici lehine önemli değişiklikler getirirken, kuralların Avrupa Konseyi’nin nihai onayının ardından 2027 yılında yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Ulaştırma ve Turizm Komitesi Başkan Yardımcısı Virginijus Sinkevičius oylamanın ardından yaptığı açıklamada, “Hakların kaybedilmemesi için çok çalıştık; aileler ve sınırlı hareket kabiliyetine sahip bireyler için daha güçlü korumalar sağladık” dedi. Raportör Andrey Novakov ise, “13 yılı aşkın belirsizliğin ardından artık belirsizliği net kurallar ve güvenle değiştiriyoruz. İnsanlar uçağa bindiğinde hakları yerde kalmayacak” vurgusunu yaptı.
Fiyat Kurnazlığına Son: Kabin Bagajında Şeffaf Dönem
Sosyal medyada “el bagajı tamamen ücretsiz oluyor” şeklinde yayılan haberlerin arkasında, havayolu şirketlerinin fiyat saklama stratejilerini çökertecek bir şeffaflık kuralı yatıyor. Düşük maliyetli (low-cost) havayollarının bilet arama motorlarında düşük fiyat gösterip, ödeme adımında bagaj ücreti ekleme dönemi sona eriyor.
- Zorunlu Şeffaflık: Şirketler, aracı kurumlar ve arama portalları bilet satış ekranının ilk adımında kabin bagajı dahil fiyatı “varsayılan” olarak listelemekle yükümlü tutulacak.
- Koltuk Altı Çantası Garanti: Her yolcu, bir kişisel eşyasını (küçük bir çanta veya sırt çantası) uçak içerisine ekstra hiçbir ücret ödemeden sokabilecek. Havayolları, tamamen bagajsız seyahat etmek isteyen yolculara ise isteğe bağlı daha ucuz bilet sunmaya devam edebilecek.
- Standart Ölçüler: Toplam boyutları 100 santimetreyi ve ağırlığı 7 kilogramı geçmeyen standart kabin bagajları, bilet tarifesinin temel parçası haline getirilecek
Bilet Kurallarında Devrim: Dönüş Biletinin İptali Yasaklanıyor
Yeni reform paketi, sadece bagaj ölçülerini değil, havayollarının yıllardır uyguladığı tüketici aleyhindeki bilet sözleşmesi maddelerini de geçersiz kılıyor.
- Dönüş Biletleri Güvencede: Gidiş-dönüş bilet alan bir yolcu, gidiş uçuşunu kaçırdığında (No-Show), havayolu şirketi yolcunun dönüş biletini artık tek taraflı olarak iptal edemeyecek veya ekstra hiçbir ücret talep edemeyecek.
- Yazım Hataları Ücretsiz Düzeltilecek: Bilet alırken isim veya soyisimde yapılan küçük harf hatalarının düzeltilmesi için istenen fahiş “isim değiştirme ücretleri” tamamen yasaklanıyor.
- Çocuklu Ailelere Yan Yana Koltuk: 14 yaşından küçük çocuğu olan ailelerin refakatçilerinin, çocukla yan yana oturması için ekstra “koltuk seçimi ücreti” alınması engelleniyor. Aynı hak hamile kadınlar ve engelli yolcular için de geçerli olacak.
- Uygulama İndirme Zorunluluğu Bitiyor: Şirketler, online check-in yapmak ya da dijital biniş kartı (boarding pass) almak için yolcuları kendi mobil uygulamalarını indirmeye veya üye olmaya zorlayamayacak. Yolcular, dijital olarak aldıkları biniş kartlarını kendi bastıkları kağıt versiyonla kullansa dahi uçuşa kabul edilmeme gibi bir durumla karşılaşmayacak. Check-in yapmış yolculardan havalimanında kağıt bilet basımı için alınan ekstra ücretler de kaldırılıyor.
Engelli Yolculara ve Sınırlı Hareket Kabiliyetine Sahip Bireylere Tam Güvence
Reform paketinde öne çıkan en önemli insani düzenlemelerden biri de engelli yolcuların haklarının genişletilmesi oldu.
- Havalimanı Kusurunda Tazminat: Engelli veya hareket kabiliyeti kısıtlı yolcular, havalimanının kapıya ulaşmada yardım sağlayamaması nedeniyle uçuşu kaçırırlarsa; havayolu şirketinden tazminat, alternatif rota ve yardım talep etme hakkına sahip olacak.
- Hareket Cihazlarının Korunması: Tekerlekli sandalye veya diğer hareketlilik cihazlarının uçuş esnasında hasar görmesi veya kaybolması durumunda, havayolları tam tazminat ödemekle yükümlü olacak.
- Geçici Cihaz Sağlama: Havalimanlarında cihazı hasar gören yolculara, havayolu şirketi tarafından anında geçici bir alternatif araç tahsis edilmesi yasal zorunluluk haline getirildi. Ayrıca rehber köpeklerin kabine ücretsiz kabulü standartlaştırıldı.
Rötar ve İptal Tazminatları Korundu, Boşluklar Kapatıldı
Avrupa Parlamentosu mevcut tüketici haklarını korumayı başardı. 3 saati aşan rötarlarda, uçuş mesafesine göre yolculara ödenen 250 ila 600 Euro arasındaki nakit tazminat hakları aynen sürdürülüyor.
- Tazminat Miktarları: 1.500 km’ye kadar olan uçuşlar için 250 Euro; 1.500 km’yi aşan tüm AB içi (intra-EU) uçuşlar ile AB dışı 1.500 – 3.500 km arası diğer uçuşlar için 400 Euro; 3.500 km’den daha uzun mesafeler için ise 600 Euro tazminat ödenecek.
- %50 İndirim İstisnası: Havayolu şirketleri, en uzun mesafeli uçuşlarda yolcuya alternatif bir rota sunarsa ve varış noktasındaki gecikme 4 saati aşmazsa, ödeyeceği tazminatı %50 oranında düşürebilecek.
- Bahaneler Geçersiz (Olağanüstü Haller): Havayolu şirketleri gecikme veya iptalin kendi kontrolleri dışındaki durumlardan kaynaklandığını kanıtlarsa tazminattan muaf olabilecek. Bu “olağanüstü haller” listesi; doğal afetler, savaşlar, hava koşulları, sorun çıkaran yolcular veya havalimanı, hava seyrüsefer ve yer hizmetleri sağlayıcılarının grevleri gibi net maddelerle sınırlandırıldı.
- Mağdur Etmeme Yükümlülüğü (Duty of Care): Havayolları, olağanüstü hal olsa dahi mahsur kalan yolculara her iki saatte bir ikram, üç saatten sonra yemek ve uzun gecikmelerde (şirketin kontrolü dışındaki durumlarda 3 geceye kadar) konaklama sağlamakla yükümlü olacak.
- Alternatif Rota Zorunluluğu: Bir uçuş iptal edildiğinde havayolu şirketi yolcuya benzer şartlarda yeni bir rota veya alternatif uçuş sunmak zorunda kalacak. Yolcu rota yerine iadeyi seçerse, bu süreç otomatik olarak gerçekleşecek.
Robot Değil, Canlı Destek Zorunluluğu ile Hızlı Başvuru Süreci
- Hızlı Bilgilendirme: Yolculuğu kesintiye uğrayan yolculara, seyahatleri bittikten sonraki 4 gün içinde tazminat talebini nasıl ileteceklerine dair net ve açık talimatlar gönderilecek. Yolcuların bu bilgiye ulaşması için bir kullanıcı hesabı açması veya özel bir uygulama indirmesi gerekmeyecek.
- Süre Sınırları: Yolcuların tazminat talebinde bulunmak için 9 ay süresi olacak. Tazminat talebi alan havayolları ise 30 gün içinde ya ödemeyi yapacak ya da geçerli olağanüstü hal gerekçesini yasal olarak açıklayacak.
- Canlı Destek: Havayolu şirketleri, kriz anlarında yolcuların telesekreterler veya yapay zeka sohbet botları arasında kaybolmasını önlemek amacıyla, acil müşteri destek hatları işletmek zorunda kalacak.
Yeni Kurallar Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?
Avrupa Parlamentosu’nun onayının ardından, Uzlaştırma Komitesi’nde varılan bu geçici anlaşmanın Ağustos 2026’nın başında Avrupa Konseyi tarafından resmi olarak onaylanması gerekiyor. Güncellenen kurallar, AB Resmi Gazetesi’nde yayımlandıktan 20 gün sonra yürürlüğe girecek. Bu aşamadan itibaren, AB ülkelerine ve havayolu şirketlerine uygulamaya tam olarak hazırlanmaları için 1 yıllık bir geçiş süresi tanınacak.
📝 Editör Notu: Mevcut Haklar ve Geçiş Süreci
Avrupa Parlamentosu’nda kabul edilen bu yeni kurallar yasal olarak yürürlüğe girene kadar (2027 yılının ikinci yarısına kadar), havayolu şirketlerinin mevcut bagaj politikaları ve No-Show (gidiş uçuşu kaçırıldığında dönüşün iptali) uygulamaları yasal olarak devam etmektedir. Seyahatlerinizde mağduriyet yaşamamak adına, geçiş süreci tamamlanana kadar bilet satın aldığınız havayolu şirketinin güncel sözleşme kurallarını kontrol etmeniz önemle hatırlatılır.
