Avusturya federal hükümetinin 2028-2030 dönemi için üniversite bütçelerinde yapmayı planladığı milyarlarca euroluk kesinti; akademi dünyasını, sendikaları ve öğrencileri ayağa kaldırdı. SPÖ’nün federal kanadı önceki hükümetin bıraktığı bütçe açığını gerekçe göstererek “acı ama gerekli” bir tasarruf tablosu çizerken; üniversite temsilcileri, Viyana Eyalet Yönetimi ve sendikalar bu adımın yasa dışı olduğunu, bilimsel araştırmaları baltalayacağını ve personel sayısında %20’lik bir düşüşe yol açacağını belirterek 27-28 Mayıs tarihlerinde ülke çapında büyük gösteriler düzenleyecek.
Haber Merkezi / Viyana
Avusturya’da yükseköğretim sistemi, federal hükümetin açıkladığı yeni bütçe planlamasıyla eşi görülmemiş bir krizin eşiğine geldi. 2028-2030 dönemi performans anlaşmaları (Leistungsvereinbarungsperiode) çerçevesinde, artan enflasyon ve maliyetler göz önüne alındığında 18 milyar Euro olması beklenen üniversite bütçesinin 15,5 milyar Euro’ya düşürüleceğinin açıklanması, eğitim ve bilim camiasında adeta şok etkisi yarattı. Mevcut 2025-2027 döneminde 16,5 milyar Euro olan bütçenin bile altına inilmesi, akademik personelin, sendikaların ve öğrenci temsilciliklerinin sert tepkisine yol açtı. Bilim Bakanı Eva-Maria Holzleitner ve federal hükümet yetkilileri kararın sonbaharda netleşeceğini belirtse de, tepkiler çığ gibi büyüyor.
Rakamlarla Kesinti ve “Yasa Dışılık” Uyarısı
Bilimsel ve Sanatsal Üniversite Personeli İşyeri Hekimleri ve Temsilcileri Konferansı (Betriebsrätevorsitzendenkonferenz), hükümetin mevcut adımlarının yasal çerçevenin dışında olduğunu savunuyor. Üniversiteler Yasası’nın (UG) 12a [3] maddesinde bütçe sürekliliğinin güvence altına alındığını hatırlatan temsilciler, planlanan rakamların ihtiyaç duyulan bütçenin yaklaşık %14 (2,5 milyar Euro), mevcut bütçenin ise %6 gerisinde olduğuna dikkat çekiyor.
Üniversiteler Konferansı’nın (Uniko) hesaplamalarına göre, bu kesintiler orta vadede üniversite personelinde %20 oranında bir azalmaya yol açacak. Bu, gelecekte her beş kişiden birinin işini kaybetmesi anlamına geliyor. Hâlihazırda personelin yaklaşık %80’inin süreli veya yarı zamanlı sözleşmelerle istihdam edildiği üniversitelerde, işten çıkarmaların “sessiz” bir şekilde, yani sözleşmelerin uzatılmaması yoluyla gerçekleşeceği öngörülüyor. Ayrıca, üniversite çalışanlarının enflasyona karşı zaten ciddi gelir kayıpları yaşadığı; 2026 yılı için sadece %1,65, 2027 için ise %1,3 oranında maaş zammı yapılarak enflasyonun çok altında kalındığı vurgulanıyor.
Sendikalardan Ortak Ses: “Gelecekten Tasarruf Edilmez”
Üniversite çalışanlarını temsil eden Kamu Hizmetleri Sendikası (GÖD) ve BV 16 (Genel Üniversite Personeli Sendikası) da sürece sert tepki gösterdi. BV 16 Başkanı Gabriele Waidringer ve Başkan Yardımcısı Nadja Aichinger, bu durumun Avusturya’nın bilim ve eğitim merkezi olma konumunu ciddi şekilde tehlikeye attığını belirtti.
GÖD ise “Eğitimden tasarruf eden, gelecekten tasarruf eder” diyerek, bütçe konsolidasyonunun çalışanların sırtından yapılmasını kesin bir dille reddetti. Sendikalar, planlanan tasarruf tedbirlerinin ve üniversitelerin mali olanaklarının şeffaf bir şekilde açıklanmasını talep ederek Uniko ve ÖH‘nin eylem çağrılarına tam destek verdiğini duyurdu.
SPÖ İçinde Farklı Vurgular: Viyana Karşı Çıkarken, Merkez Savunmada
Bütçe tartışmaları Avusturya Sosyal Demokrat Partisi (SPÖ) içinde de farklı frekanslardan açıklamaların gelmesine neden oldu:
- SPÖ Viyana’nın Tepkisi: Viyana SPÖ Eyalet Parti Sekreteri Jörg Neumayer, Viyana Belediye Başkanı Michael Ludwig’in üniversitelerin arkasında duran tavrını destekledi. Diğer Avrupa ülkelerinin araştırmaya ve teknolojiye milyarlar yatırdığı bir dönemde Avusturya’nın geride kalamayacağını vurgulayan Neumayer, “Savunma harcamaları için AB açık kurallarında istisnalar yapılabiliyorsa, bu durum eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik için de geçerli olmalıdır” çıkışını yaptı.
- SPÖ Federal Merkezinin Tutumu: SPÖ Federal Yöneticisi Klaus Seltenheim ve Eğitim Sözcüsü Heinrich Himmer ise Bilim Bakanı Eva-Maria Holzleitner’i savundu. Bakanın üniversiteler için “bir dişi aslan gibi savaştığını” belirten Seltenheim, önceki hükümetlerin bıraktığı devasa bütçe açığına dikkat çekerek, üniversitelerin bütçe konsolidasyonuna katkı sağlamasının “acı ama gerekli” olduğunu ifade etti. Hem Seltenheim hem de Himmer, öğrencilerin bu durumdan zarar görmemesi için genel öğrenim harçlarının (Studiengebühren) getirilmesinin SPÖ için söz konusu olamayacağının altını çizdi.
Öğrenciler Ayakta: “Ertelenen Karar Sorunları Çözmez”
Avusturya Öğrenci Birliği (ÖH), Bilim Bakanı Holzleitner’in kesin bütçe kararını sonbahara ertelemesini eleştirerek, bu durumun yeni çalışma kontenjanlarını garanti altına almadığını vurguluyor. ÖH yöneticilerinden Selina Wienerroither ve Viktoria Kudrna, kesintilerin öğrenciler için doğrudan şu sonuçları doğuracağını belirtti:
- Daha az eğitim kontenjanı
- Eğitim sürelerinin uzaması
- Giriş sınavları ve kabul süreçlerinde artan engeller
Üniversitelerin yalnız bırakılmasına seyirci kalmayacaklarını açıklayan ÖH ekibinden Umut Ovat, “Öğrenim harçları tartışmalarına kapımız tamamen kapalı” diyerek ülke çapında eylem takvimini duyurdu.
Ülke Çapında Düzenlenecek Eylemlerin Takvimi
Başta üniversite çalışanları ve öğrenciler olmak üzere, rektörler ve akademisyenlerin de katılacağı protesto gösterilerinin planlaması şu şekilde:
- Viyana (Büyük Gösteri): 27 Mayıs 2026 Çarşamba, 13:00 – Viyana Üniversitesi Merkez Binası Önü (Universitätsring 1)
- Klagenfurt: 28 Mayıs 2026 Perşembe, 10:00 – Üniversite Meydanı (Uni-Vorplatz)
- Graz: 28 Mayıs 2026 Perşembe, 14:00 – Wilhelm-Fischer-Allee
- Salzburg: 28 Mayıs 2026 Perşembe, 14:00 – Kapitelplatz
- Linz: 28 Mayıs 2026 Perşembe, 16:00 – Başmeydan (Hauptplatz)
📝 Editör Notu:
Avusturya, yıllardır yükseköğretime ve bilimsel araştırmalara bütçesinden ayırdığı payla OECD ülkeleri arasında hep üst sıralarda yer aldı. Ancak federal hükümetin son bütçe tasarısı, ülkenin bu imajını ve akademik geleceğini doğrudan tehdit ediyor. İhtiyaç duyulan bütçeden 2,5 milyar Euro daha az bir kaynağın masada olması, sadece üniversiteleri değil; zincirleme bir etkiyle ülkedeki inovasyonu, küresel rekabet gücünü ve en önemlisi binlerce genç akademisyenin geleceğini “sessiz bir işten çıkarma” dalgasıyla riske atıyor.
Siyaset kanadı bu hamleyi “geçmiş yönetimlerin yarattığı bütçe açığını kapatmak için acı bir zorunluluk” olarak nitelendirse de, eğitim camiasının 27-28 Mayıs tarihlerinde tüm ülkeye yayacağı protesto dalgası, bilimden tasarruf edilemeyeceğinin en net yanıtı olacak. Sonbaharda yapılacak nihai müzakereler, Avusturya’nın bir bilim merkezi olarak mı kalacağını yoksa ekonomik kemer sıkma politikalarının kurbanı mı olacağını belirleyecek.
