Avrupa Birliği genelinde büyük moda şirketlerinin satılmayan yeni giysi ve ayakkabıları imha etmesini yasaklayan düzenleme 19 Temmuz’da yürürlüğe girerken; Avusturya’da gerekli ulusal uyum yasasının zamanında hazırlanmaması nedeniyle yasağın cezai bir yaptırımın olmayacağı öngörülüyor.
Haber Merkezi / Viyana
Avrupa Birliği (AB) genelinde, tekstil sektöründeki aşırı üretimi ve çevre kirliliğini önlemek amacıyla tarihi bir adım atılıyor. Büyük hazır giyim ve moda kartellerinin satılmayan, hiç kullanılmamış sıfır kıyafet ile ayakkabıları imha etmesini yasaklayan “Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Tüzüğü” (ESPR) 19 Temmuz itibarıyla yürürlüğe giriyor. Uluslararası çevre koruma örgütü Greenpeace Avusturya (Greenpeace Österreich), bu kararı tekstil israfına karşı önemli bir dönüm noktası olarak nitelendirirken, Avusturya’daki yasal ve bürokratik boşluklar nedeniyle yasağın ülkede fiilen işlevsiz kalabileceği uyarısında bulunuyor.
Çevre Bakanı Norbert Totschnig (Umweltminister) tarafından sunulması gereken ve yasak kapsamında uygulanacak cezaları belirleyecek olan Ulusal Uyum Yasası (Begleitgesetz) henüz zamanında hazırlanmadığı için, ülkede bu imha yasağını ihlal eden şirketlere yönelik herhangi bir cezai yaptırım uygulanamayacağı öngörülüyor. Bu durum, yasağa rağmen yaptırım eksikliği nedeniyle şirketlerin satılmayan ürünleri imha etmeye devam edebileceği endişesini doğuruyor.
Cezai Yaptırımı Olmayan Bir Düzenleme: “Zahnloser Tiger”
Avusturya’da yürürlüğe giren bu yeni çevre düzenlemesi, yasal bir ceza mekanizması barındırmadığı için şu aşamada sadece kağıt üzerinde kalma riski taşıyor. Avusturya siyasetinde sıklıkla kullanılan “dişsiz kaplan” (zahnloser Tiger) benzetmesi, bu yasa için de geçerli hale gelmiş durumda.
Greenpeace Avusturya Ekonomi Uzmanı Ursula Bittner (Wirtschaftsexpertin bei Greenpeace Österreich), konunun ciddiyetini şu sözlerle vurguluyor:
“Tekstil ürünlerinin imha edilmesi, AB yasağının doğrudan engellemeyi amaçladığı çok büyük bir çevre sorunudur. Ancak cezaların ve yaptırımların düzenlendiği gerekli uyum yasası olmadan, bu yasak Avusturya’da tamamen dişsiz kalacaktır. Önümüzdeki hafta tonlarca kıyafet tekstil imha makinelerinde parçalanırken, resmi makamlarımız eli kolu bağlı seyretmek zorunda kalacak.”
Bu durum, tekstil üreticilerinin tonlarca yeni ürünü herhangi bir hukuki yaptırımla karşılaşmadan imha etmeye devam etmesine açık kapı bırakıyor.
Milyonlarca Kilogram Yeni Ürün Çöpe Gidiyor
Tekstil israfının boyutları Avusturya genelinde oldukça yüksek seviyelerde seyrediyor. Greenpeace verilerine göre, yalnızca 2021 yılında Avusturya’da yaklaşık 155 milyon Avro değerinde, 4,6 milyon kilogram hiç kullanılmamış yeni kıyafet ve ayakkabı imha edildi.
AB yönetmeliği, cezai yaptırımların belirlenmesini doğrudan üye devletlerin kendi iç hukukuna bırakmıştı. Ancak Çevre Bakanı Norbert Totschnig (Umweltminister) tarafından henüz bir uyum yasası sunulmamış olması, yasanın 2023 yılından beri bilinmesine rağmen hazırlıkların tamamlanmadığını gösteriyor ve kamuoyunda büyük tepki topluyor. Bu durum, büyük moda devlerinin herhangi bir yaptırım korkusu olmadan ellerinde kalan fazla ürünleri el altından imha etmeye devam etmesi riskini doğuruyor.
Hukuki Boşluklar ve AB Komisyonu’na Resmi Şikayet
Mevcut ulusal yaptırım eksikliğinin yanı sıra, AB düzeyindeki yönetmelikte de bazı yasal boşluklar bulunuyor. Şirketler, ürünleri en az üç kez bağışlamayı denediklerini veya hijyenik gerekçeleri olduğunu beyan ettiklerinde yasal olarak imha işlemine devam edebiliyorlar. Bu istisnalar yasanın genel gücünü ve çevresel etkisini ciddi şekilde zayıflatıyor.
Ekonomi uzmanı Ursula Bittner, Avusturya hükümetinden beklentilerini net bir dille ifade ediyor:
“Bakan Totschnig’den, AB yönetmeliğinin şartlarını ciddiye alan bir yasa talep ediyoruz: Etkili cezalar ve boşluksuz bir denetim sistemi. Avrupa’nın imha yasağı, ancak bu şekilde çevre için gerçek bir kalkan haline gelebilir; kağıt üzerinde kalan etkisiz bir yasa olmaktan kurtulur.”
Greenpeace Avusturya (Greenpeace Österreich), Avusturya’daki bu yaptırımsızlık durumuna karşı AB Komisyonu’na (EU-Kommission) resmi düzeyde şikayette bulunacağını duyurdu. Ayrıca, vatandaşların ve şirket çalışanlarının tanık oldukları usulsüz imha işlemlerini doğrudan bildirebilmeleri için bir İhbar Platformu olan greenpeace.at/missstand-melden adresini aktif hale getirdi.
