Avusturya’da yaz sıcaklarının artmasıyla birlikte çalışanların hakları ve işverenlerin yasal yükümlülükleri yeniden gündeme geldi. Avusturya İşçi Odası (Arbeiterkammer) yasal bilgilendirmesine göre, sıcaklıklar 30 °C’nin üzerine çıksa dahi çalışanların doğrudan “Hitzefrei” (sıcaklık izni) hakkı bulunmuyor; ancak işverenlerin çalışanların sağlığını korumak amacıyla belirli koruyucu önlemleri alması yasal bir zorunluluk teşkil ediyor.
Haber Merkezi / Viyana
Avusturya iş hukukuna göre, yüksek sommer sıcaklıklarında çalışanların iş yerini kendi istekleriyle terk etme veya çalışmayı tek taraflı durdurma yönünde genel bir hakkı bulunmamaktadır. Ancak işverenler, personelin sağlığını korumak adına mevzuata uygun tedbirleri almakla doğrudan yükümlüdür. Bu doğrultuda kapalı ofis alanları ile açık havada yürütülen faaliyetler için birbirinden tamamen farklı yasal kıstaslar ve yaptırımlar uygulanmaktadır.
Avusturya İşçi Odası (Arbeiterkammer) tarafından yayımlanan resmi bilgilendirme bülteninden derlenen bu kurallar, özellikle Almanca yasal terimlere ve mevzuata tam vakıf olamayan okurlarımız için tarafımızca kapsamlı bir Türkçe rehber haline getirilmiştir. İş piyasasındaki haklarınızı tam olarak bilmeniz ve korumanız amacıyla, resmi makamların belirlediği tüm yasal kriterler hiçbir detay atlanmadan şu şekilde sıralanmaktadır:
Isıdan Korunma Yönetmeliği (Hitzeschutzverordnung) Kapsamı
Açık havada çalışan personeli korumak amacıyla yürürlükte olan Isıdan Korunma Yönetmeliği (Hitzeschutzverordnung – Hitze-V) uyarınca işverenler, “hissedilen sıcaklık” 30 °C’ye ulaştığında koruyucu önlemleri devreye sokmak zorundadır. Hissedilen sıcaklık hesaplanırken sadece hava sıcaklığı değil; güneş ışığı, rüzgar ve hava nemi de dikkate alınmaktadır. Belirlenen bu sınır, ulusal ısı koruma planının 2. uyarı seviyesine (Hitzewarnstufe 2) denk gelmektedir. Güncel hissedilen sıcaklık verileri Geosphere Austria web sitesi üzerinden takip edilebilmektedir.
Isı Koruma Planı (Hitzeschutzplan) ve Eğitim Zorunluluğu:
İşletmelerdeki tüm ısı koruma önlemlerinin bir “Hitzeschutzplan” bünyesinde yazılı olarak kayıt altına alınması zorunludur. İşverenler, çalışanları şu konularda bilgilendirmek ve eğitime (Unterweisung) tabi tutmakla yükümlüdür:
- Isının neden olabileceği sağlık riskleri,
- Alınan koruyucu tedbirler,
- Isıya bağlı hastalıkların belirtileri,
- Acil yardım müdahaleleri (örneğin ısı kollapsı/bayılması veya güneş çarpması durumunda yapılması gerekenler).
İş Makinelerinde Klimalandırma Zorunluluğu:
Yüksek ısı riskine en çok maruz kalan kule vinç kabinleri ile ekskavatör ve toprak kazı makineleri gibi kendi yürür motorlu iş makinelerinin kabinleri için özel bir yasal yükümlülük getirilmiştir. Özellikle toz emisyonu gibi nedenlerle pencereleri açılamayan bu iş makinelerinde yeterli soğutmanın sağlanması amacıyla, en geç 1 Haziran 2027 tarihine kadar klima sistemi modifikasyonu (Nachrüstungspflicht) yapılması yasal olarak zorunludur.
İnşaat İşçileri İçin Özel Düzenlemeler ve “Schlechtwetter” Hakları
İnşaat işçileri, marangozlar, sıvacılar, çatıcılar ve iskele kurulumunda çalışanlar için yüksek ısı, İnşaat İşçileri Kötü Hava Tazminat Yasası (BSchEG) kapsamında resmi olarak “kötü hava koşulu” (Schlechtwetter) kabul edilir.
Çalışmanın Durdurulması Kriterleri: Açık alandaki çalışma sıcaklığının 32,5 °C’yi aşması ve işçiye daha serin alternatif bir çalışma alanı sunulamaması durumunda çalışma durdurulabilir. Bu kararı verme yetkisi yasal olarak işverene veya işveren vekiline aittir.
Kötü Hava Tazminatı (BUAK) Şartları: Özel düzenleme uygulandığında, işçiler İnşaat İşçileri Tatil ve Kıdem Tazminatı Fonu (BUAK) üzerinden kötü hava tazminatı alırlar. Sistem şu yasal kriterlere göre işlemektedir:
- 32,5 °C üzerindeki her saat, kötü hava saati sayılır.
- Üst üste 3 saat boyunca sıcaklığın 32,5 °C’nin üzerinde seyretmesi durumunda, iş gününün geri kalanı tamamen kötü hava günü olarak kabul edilir.
- Bu süreçte çalışanlara saatlik ücretlerinin %60’ı oranında tazminat (“Sechziger”) ödenir.
İnşaat çalışanları, yasal hakların tam olarak karşılandığından emin olmak için resmi meteoroloji istasyonu (ZAMG) verileriyle otomatik senkronize olan “HITZE.APP” uygulamasını kullanabilir. Uygulama, en yakın ölçüm istasyonuna bağlanarak sıcaklık 32,5 °C’ye ulaştığı anda otomatik olarak yasal bir uyarı sinyali vermektedir. Böylece, kötü hava tazminatı (Schlechtwetterentschädigung) alınabilmesi için gerekli yasal şartların %100 yerine getirildiği kesin olarak güvence altına alınmaktadır.
Kapalı Çalışma Alanları ve Ofisler İçin Isı Standartları
İşverenler, kapalı çalışma odalarında uygun sıcaklık ve iyi hava kalitesini sağlamakla yükümlüdür. Pencerelerden gelen direkt güneş ışığı jaluzi gibi araçlarla engellenmeli, makine ve aydınlatma kaynaklı ısı yayan yüzeyler izole edilmelidir.
İş Yerleri Yönetmeliği’nin 28. Maddesi (§ 28 Arbeitsstättenverordnung – AStV) uyarınca işverenlerin oda sıcaklıklarında sağlaması gereken yasal sınırlar şunlardır:
- 19–25 °C: Düşük fiziksel efor gerektiren alanlarda (örneğin büro, ofis),
- 18–24 °C: Normal fiziksel efor gerektiren alanlarda (örneğin ticaret, zanaat),
- En az 12 °C: Yüksek fiziksel efor gerektiren alanlarda (örneğin şantiye, ağır el işçiliği yapılan kapalı alanlar).
Daha sıcak mevsimlerde sıcaklığı düşürmek için mümkün olan tüm önlemlerin alınması gerekir. Klima veya havalandırma sistemi bulunan alanlarda sıcaklığın 25 °C’yi aşmamasına özen gösterilmelidir. Ancak işverenlerin sıfırdan klima sistemi kurma yönünde doğrudan bir yasal zorunluluğu yoktur.
Klima bulunmayan binalarda işverenler şu alternatif önlemleri almakla yükümlüdür:
- Gece havalandırması yapılması,
- Pencerelerin gölgelendirilmesi,
- Vantilatör temin edilmesi (ancak hava akımına/hava cereyanına yol açmayacak şekilde ayarlanmalıdır),
- Ücretsiz alkolsüz içecek dağıtımı.
Klimalı Alanlarda Nem ve Hava Akımı Sınırları: Klima veya havalandırma sistemi bulunan alanlarda yasal sınırlar şunlardır:
- Bağıl nem oranı %40–70 arasında tutulmalıdır.
- Maksimum hava akım hızı; düşük yükte 0,10 m/s, normal yükte 0,20 m/s, ağır iş yükünde ise 0,35 m/s sınırını aşmamalıdır.
- Kullanım gereği bu sınırların dışına çıkılması zorunluysa; daha kısa çalışma süreleri ve daha sık dinlenme molaları gibi ek koruyucu önlemler alınmalıdır.
Uygulanması Gereken Temel ve Ek Önlemler
Yüksek sıcaklıklarda işverenlerin uygulaması gereken temel idari önlemler şunlardır:
- Bol sıvı tüketilmesi (içeceklerin işveren tarafından hazır bulundurulması zorunludur),
- İş başlangıç saatlerinin erkene çekilmesi,
- Öğle sıcağından kaçınılması,
- Ek dinlenme molalarının verilmesi,
- Gölgelendirme / karartma yapılması (Abschattung),
- Gece havalandırmasından yararlanılması (Nachtlüftung),
- Giyim kurallarının (kıyafet yönetmeliklerinin) esnetilmesi,
- Ventilatör kullanımı (hava akımına/hava cereyanına yol açmayacak şekilde),
- Duş imkanlarının sunulması.
Açık Havada Çalışanlar İçin Ek Önlemler:
- Gölgelendirilmiş çalışma alanlarının oluşturulması (Beschattete Arbeitsplätze),
- Sağlık riskleri ve tehlikeleri hakkında bilgilendirme yapılması (Information über Gesundheitsgefahren),
- Hava geçiren, UV korumalı kıyafetlerin sağlanması (Luftdurchlässige, UV-schützende Kleidung),
- Uygun başlık/şapka temin edilmesi (Geeignete Kopfbedeckung),
- Yan korumalı güneş gözlüklerinin verilmesi (Sonnenbrillen mit Seitenschutz),
- Güneş koruyucu krem sağlanması (Sonnenschutzmittel),
- Sıcak yüzeylerle temas halinde kullanılacak koruyucu eldivenlerin verilmesi (Schutzhandschuhe bei heißen Oberflächen).
Gerekli koruyucu önlemlerin alınmaması durumunda, çalışanlarda ciddi sağlık sorunları meydana gelebilmektedir.
Özellikle Korunması Gereken Hassas Gruplar
İş yeri risk değerlendirmesinde (Arbeitsplatzevaluierung) iklimsel yükler açısından bazı hassas çalışan gruplarının durumu özel olarak dikkate alınmalıdır:
- Hamile ve emziren anneler,
- Sürekli ayakta çalışan kadınlar,
- Yaşlı çalışanlar,
- Kronik veya sağlık açısından ön maruziyeti/rahatsızlığı bulunan kişiler.
Uzman Desteği ve Katılım Hakları (Fachliche Unterstützung)
İş yerlerinde iklimsel şartlara karşı önlemler planlanırken şu uzmanlık kadroları ve yasal haklar sürece dahil edilmelidir:
- İş yeri hekimleri (Arbeitsmediziner:innen) ve güvenlik uzmanlarının (Sicherheitsfachkräfte) sürece dahil edilmesi,
- İş yeri işçi temsilciliğinin/konseyinin katılım hakları (Mitbestimmungsrechte) kapsamında sürece entegre edilmesi (Betriebsrat einbinden),
- Çalışanlara; ısı kollapsı/bayılması (Hitzekollaps), sıcak çarpması (Hitzschlag) ve güneş çarpması (Sonnenstich) durumlarında uygulanacak ilk yardım konusunda eğitim ve talimat verilmesi (Unterweisung in Erster Hilfe).
İşverenin Önlem Almaması Durumunda İzlenecek Yasal Yollar
İş yeri yönetiminin yasal mevzuata rağmen gerekli ısı koruma önlemlerini almaması durumunda çalışanların şu resmi adımları atması tavsiye edilir:
- İlk olarak iş yeri işçi temsilciliği (Betriebsrat) veya güvenlik güven temsilcisi (SVP) ile irtibata geçilmesi,
- İş yeri güvenlik uzmanı (Sicherheitsfachkraft) veya iş yeri hekiminin (Arbeitsmediziner) sürece dahil edilmesi,
- Önlemlerin ısrarla reddedilmesi halinde doğrudan İş Müfettişliği (Arbeitsinspektorat) birimine resmi bildirimde bulunulması. Çalışanların bu süreçte sendikal mitbestimmung (ortak karar/katılım) hakları bulunmaktadır.
Yasal Dayanaklar: Haberde yer alan tüm yasal yükümlülükler ve yaptırımlar, Avusturya federal mevzuatında yer alan:
- İş Yerleri Yönetmeliği (Arbeitsstättenverordnung – AStV)
- Çalışanları Koruma Kanunu (Arbeitnehmer:innen-Schutzgesetz – ASchG)
- Isıdan Korunma Yönetmeliği (Hitzeschutzverordnung – Hitze-V) maddelerine dayanmaktadır.
📝Editör Notu:
Avusturya’da yaz aylarında çalışma şartları ve yasal haklarınızla ilgili iş yerinizde herhangi bir sorun yaşamamanız adına, çalıştığınız sektöre ait Toplu İş Sözleşmesi (Kollektivvertrag) kurallarını kontrol etmeyi unutmayın. Yaşadığınız hak ihlallerinde doğrudan resmi temsilciniz olan Arbeiterkammer (AK) ile iletişime geçerek yasal destek alabilirsiniz. Gazete olarak haklarınızı yakından takip etmeye devam edeceğiz.
